Ներառական կրթություն-Լոգոպեդական թեստ

Երեխայի անուն ազգանուն— ․․․․ ․․․․․․․

Ծննդյան թիվ, տարիք- 2017թվական- 5տարեկան

Խոսքային միջավայր և սոցիալական պայմաններ— լավ

Լեզուների իմացություն— Հայերեն,Չինարեն

Հարազատների շրջանում խոսքի խանգարում ունեցողներչկան կան (ընդգծել և նշել եթե չկան)

Լսողություն— խանգարված չէ, թույլ լսող, չլսող (ընդգծել)

ՏեսողությունԽանգարված չէ, կարճատեսություն, հեռատեսություն, շլություն (ընդգծել)

Շարժողական ոլորտ՝

1․ Ընդհանուր շարժողականություն- նորմալ

2․ Շարժումների կորդինացիան- լավ

3․Ստերեոտիպ շարժումներ- չկան

4․Առաջատար ձեռքը- աջ

5․ Մանր մոտորիկա- Աղաղված է — պատկերներից դուրս գալով է նկարում

Խոսքի զարգացումը ընթացել է՝ հապաղումով, ընդհատվել է, (նշել պատճառը, երբ ինչ ժամկետով) տարիքային նորմերին համապատասխան է (ընդգծել) Ոչ տարիքային նորմերին չի համապատասխանում չունենք հստակ խոսք։

Արտաբերական ապարատ՝

1․ Կառուցվածքը- լավ

2․ Շարժունակությունը- լավ

Շրթունքները՝

Ճեղքվածքով, շարժունակությունը՝ թերի առանձնահատկություններ չկան (ընդգծել)

Ատամները- ծուռ, ծնոտային, աղեղից դուրս, փոխում է ատամները, այլ————— Առանձնահատկություններ չկան (ընդգծել)

Կծվածքը- Առանձնահատկություններ չկան (ընդգծել)

Լեզվակ- Առանձնահատկություններ չկան (ընդգծել)

Լեզուն- Առանձնահատկություններ չկան (ընդգծել)

Լեզվի արտաբերական շարժումների ծավալ․ սահմանափակ, արտաբերական շարժումների ամպլիտուդի իջեցում, լեզուն դուրս է հանած բերանի խոռոչից, բերանը միշտ բաց է․ Առանձնահատկություններ չկան (ընդգծել)

Թքահոսություն․ Թույլ արտահայտված, ուժեղ արտահայտված, չկա (ընդգծել)․

Հնչյունների արտաբերումը․ հստակ է, հստակ չէ (ընդգծել)

աՄՓհզչ
օնգՅ-Րձջ
ուվԿ-Գդծճ
իՖՔտցռ
էբղթ-դշր
ըՊխՍ-Շ ԴԺ․ժլ

Հնչութային գործընթացներ- Չի համապատասխանում տարիքին

Բառի վանկային կառուցվածքը- Աղավաղված է

Շնչառություն- կրծքային

Տեմպը և ռիթմը- աղավաղված է

Ձայնի ուժգնությունը՝ Ցածր

Երանգը- արտասովոր

Մոդուլացիան- խանգարված չէ

Պարզ հրահանգների ընկալումը․ կրկնության կարիք է զգացվում մոտավորապես 3-4 անգամ։

Բարդ խոսքային հրահանգների ընկալումը— կրկնության կարիք է զգացվում մոտավորապես 3-4 անգամ։

Էսպրեսիվ խոսքի զարգացման մակարդակը․ համապատասխանում է տարիքին չի համապատասխանում տարիքին նշել խոսքի զարգացման մակարդակը

Խոսքը զարգացած չէ և չի համապատասխանում տարիքին խոսքը ամբողջությամբ աղավաղված է։

Այսպիսով հասկացանք որ երեխան ունի հնչարտաբերական խնդիր, որը գտնվում է վատ փուլում և նրան հարկավոր է աջակցություն Լոգոպեդ կամ Հոգեբան որպեսի կարողանա կառավարի ներքին հույզերը։

29.03.2022 

  1. Նկարագրեք ,,դաստիարակության այնպիսի մի համակարգ, որն ստեղծագործական սաղմեր է ներարկում և զարգացնում,,:
  2. Զրույց Ջանի Ռոդարիի տրված մտքերի շուրջ:

Ստեղծագործելը՝ որպես բանավոր խոսքի զարգացման միջոց: Բոլոր նրանց, ովքեր երեխաների ստեղծագործական էությանը հավատում են, նաև նրանց, ովքեր գիտեն, թե բառն ինչ փրկարար դեր կարող է ունենալ:

Երևակայությունն ինքը միտքն է

Հնարավո՜ր է դաստիարակության այնպիսի մի համակարգ, որն ստեղծագործական սաղմեր է ներարկում և զարգացնում: Ստեղծագործելը կուտակված փորձի սովորական շրջանակները մշտապես ջարդելն է: Ստեղծագործական մտածողությունն ակտիվ, պրպտող մտածողությունն է, որը խնդիրներ է տեսնում այնտեղ, որտեղ ուրիշները, կարծելով, թե ամեն ինչ իր միանշանակ պատասխանն ունի, չեն նկատում: Փոփոխվող իրադրության մեջ, այնտեղ, որտեղ ուրիշների աչքին վտանգներ են երևում, այն իրեն զգում է ինչպես ձուկը ջրում: Այն ի վիճակի է ինքնուրույն որոշումներ ընդունելու՝ առանց որևէ մեկից կախում ունենալու. հերքում է իր վզին փաթաթվողը, իրերի ու հասկացությունների հետ նորովի է աշխատում` ոչ մի կերպ չհամակերպվելով, թույլ չտալով իրեն խճճել: Ստեղծագործելը յուրօրինակ մտածելակերպն է: Այս բոլոր հատկություններն ստեղծագործական գործընթացում են դրսևորվում: Նույնիսկ երեխայի միջավայրի հիմնական առանձնահատկությունը փոխակերպվելու հատկությունը պետք է լինի, այլ կերպ ասած` դրանից օգտվողը պետք է հնարավորություն ունենա այն կրավորականորեն, եղածի պես չընկալելու, այլ ակտիվորեն, ստեղծագործաբար կերպարանափոխելու: Միջավայրը երեխայի նախաձեռնությամբ պիտի կենդանանա և հարստանա: Եվ ստեղծագործական գործընթացը միշտ ուրախ և խաղային է: Դյուին գրում է. ՙԵրևակայության առանձնահատուկ գործառույթն իրականությունն այնպիսին տեսնելն է, ինչպիսին այն սովորական ընկալման ժամանակ չի կարող երևալ: Երևակայության նպատակն այն բանը պարզորոշ տեսնելն է, ինչ մեզնից հեռու է, այն, ինչ հիմա բացակա է, այն, ինչ մթագնված է՚:

Բառին ազատ տիրապետելը` բոլորին

Ոչ նրա համար, որ բոլորը նկարիչներ դառնան, այլ որպեսզի ոչ ոք ստրուկ չլինի
Մեր խնդիրն է ստեղծագործելու նկատմամբ սեր առաջացնել ու պատմություններ հորինելու եղանակները բազմապատկելով՝ երեխաներին օգնել դուռը շրջանցելով պատուհանից իրականություն մտնելու: Իրականության մեջ կարելի է շքամուտքից մտնել, բայց կարելի է և օդանցքից ներս սողոսկել, որն անհամեմատ ավելի զվարճալի է: Դա առավել օգտակար է, քանզի առավել հետաքրքիր է:

Ներկայացված հնարները առաջին հերթին նրա համար են, որ դրանց միջոցով երեխաների խոսքային (և ոչ միայն խոսքային) հմտությունները զարգանան:

Ինչպե՞ս երեխային, երեխաներին օգնենք, որ ինքնուրույն հորինեն: Թե´ մեկ երեխան, թե´ ամբողջ խումբը կարող են պատմություն հորինել, այն բեմադրել կամ տիկնիկային ներկայացման հիմք դարձնել, որպես կոմիքս կամ կինոնկար զարգացնել, ձայնագրել ու ընկերներին ուղարկել: Այս գործի տեխնիկան մանկական ցանկացած խաղի հիմքում կարող է դրվել:

3. Վերլուծություն

Մանկավարժությունը շատ փակ և բաց կողմեր ունի,այսօր մեզ հանձնարարված է, մշակել այնպիսի համակարգ որի միջոցով կզարգանա երեխայի երևակայությունը։ Ինչքան զարգանում է երևակայությունը այդ ընթացքում նաև զարգանում է այլ գործոներ միտքը, խոսքը և այլն։ Երեխաներին պետք է ձեռքազատել հին սովորույթներից որ արևը ունենում է ուղիղ գծեր ու ամեն անգամ դա նշել նկարի միջոցով։ Երեխան պետք է նկարի այն ինչ տեսնում է իրականում արդյոք ամեն մարդ կարողանում է տեսնել արևի շողերը ոչ դա մեր երևակայական միտքն է որ եկել է հնուց դեռ մեր հին ժամանակներից։ Իմ կարծիքով՝ ամենալավ համակարգը կլիներ այն որ երեխան ինչ տեսներ այն նկարեր այդպես նաև կզարգանար երևակայական միտքը ։

Մարմնակրթություն… Մեծ խաղի մի մասը 

  1. Կարդացեք Աիդա Պետրոսյանի հոդվածը և գրե´ք ձեր դիտարկումները:

Հազիվ են, է՛, քայլում, 1-2 կամ 3 տարեկան են: Ինչքան շատ են գայթում-ընկնում: Տոտիկ-տոտիկ, մինչև ե՞րբ… Մինչև  կանգնում են ոտքերի վրա, մինչև ճկուն ու հավասարակշռված են  դառնում… Ե՞րբ է այդ մինչևը…
Ա՛յ, եթե չվախեցավ,  չտատանվե˜ց… մինչև կարողացավ աստիճաններն ինքնուրույն ու անվտանգ բարձրանալ-իջնել, մինչև աթոռների տակով-վրայով սահեց-ելավ-պառկեց-թռավ-սողաց,  քայլեց ուղիղ գծի կամ պարանի վրայով. կառավարեց մարմինն ու շարժումները, ծառ բարձրացավ…
Հրաշալի է, հավես, սիրելի, եթե չեն արգելում մանկանը, թողնում են, օգնում-աջակցում են, որ նա իր կամքով-ուզելով, մեծերի ու մյուս փոքրերի հետ ազատ, առանց արգելանք-խոչընդոտի վազի, մագլցի, ցատկի… իսկական մանկական մարմնակրթություն՝ բնական-իրական, ընկնել-ելնելով` անվտանգ ընկնել-ելնելով:
Վատ չէ, որ կան մարզական ծրագրեր, մարզագործիքներ:
Լավ չէ, եթե դրանք պարտադրանքով-պարապմունքով են, դասացուցակով:
Լավ չէ, եթե մարզագործիք  են ու վերջ, խաղալիք չեն դարձել, ինչպես ամեն ինչ սանի շրջապատում, գործիք  են մնացել:

Ստացվում է այնպես, որ նախակրթարանում սանի կյանքի տնօրենը դաստիարա՞կն է… Չէ, նա էլ չէ: Ինչ-որ կաբինետում (ոչ աշխատասենյակում) նստած չինովնիկ է որոշում, թե օրը քանի րոպե, որ ժամին պիտի մարզանք անի 2 կամ 3 տարեկանը: Մարզանք անի, է, ոչ թե մարզվի: Բա երեխան, նրա բնույթը, պահանջներն ու պահանջմունքները, բա բնությունը… օրն՝  իր անցուդարձով: Լավ է, մեծանալն էլ հրամանով ու ծրագրով չէ:
Մեկից մինչև հինգ տարեկան, հետո էլ, երեխան ապրում է իր համար, իրեն հարմար,  մարմինն էլ ընթացքում կրթվում է, մարմնակրթությունը վերածվում է մտածողության ու մշակույթի.

  • հիգիենա
  • անվտանգ, ճկուն, կառավարելի   շարժումների մշակում  ամենօրյա գործունեությամբ
  • մարմնամարզություն՝ մարմնի, կազմության, կեցվածքի ձևավորում
  • լող
  • հեծանվավարություն
  • մարզական գործիքներ

Ո՞ր դասացուցակում կամ մեթոդական ձեռնարկում կտեղավորվի մանկան իրական կյանքը

Անվտանգություն. Ճկունություն,  շարժումներ… միտք
Ով է չափել-որոշել, որ տեղում քայլքը կամ առավոտյան սովորական դարձած մարմնամարզությունն ավելի մարզական-կոփող-զարգացնող են, քան ծառ բարձրանալը կամ դրա փորձը, քարերի վրայով քարից քար թռչկոտելը, հեծանիվ քշելը, նույնիսկ սեղանների վրայով քայլել-վազելը
Անվտանգ-հարմար-մտածված տեղաշարժ, սեփական շարժումների կառավարիչ-ռեժիսոր, էլ չեմ խոսում միջավայրի յուրացման մասին. սրանք մարմնակրթության խնդիրներ չե՞ն, հատկապես փոքրերի համար: 
Լիովին անվտանգ միջավայր էլ չի լինում:  Ավտանգությունը լինում է միջավայրի յուրացումով, շարժումների և մտքի ճկունությամբ:
Շարժումներն ուղղորդելու, հմտորեն շարժվելու  կարողությունները երեխայի անվտանգության միջոցն են, մկաններն են զարգանում, մարմինը, միտքը…

Ժամանակ, ջանքեր և հետևողականություն են  պետք. ամենօրյա -անկաշկանդ, անարգել ու անպարտադրանք,  խաղ-վարժանք իրական կյանքի միջոցով: Թելադրողն էլ երեխայի մարմինն է, նրա ներսում դեռ ապրող բնությունը, էներգիան…

Այսպիսի մի խաղ: Մի կետից (նստարանից, աթոռից, լվացարանից, ծառից…) մյուսը գնալ`

  • տարբեր ճանապարհներով
  • ամենակարճ ճանապարհով
  • ամենաերկար ճանապարհով:

Ամենակարճ ճանապարհից պետք է շեղվել՝ ինչ-որ բան բերելու, վերցնելու և հասնել վերջնակետ`

  • արագ
  • դանդաղ
  • թռչկոտելով: 

Հորինել են Նոր դպրոցի սաները: Չեն հորինել, սկսել են խաղալ, և այսպես է ստացվել:  

Մարզական-մարմնամարզական տարբեր վարժություններ, խաղեր, արգելքների հաղթահարում, ճամփորդություններ…
Շրջապատում ամեն ինչ կարող է մարզագործիք դառնալ: Ինքը՝ սանն է այդպես տեսնում-վերաբերվում  (իհարկե առանց տերմին-ձևակերպումների). եթե չբարձրանա, չթռչի աստիճաններով (այ լավ միջոց),  չքայլի բազմոցի թիկնակի վրայով, չմտնի-չսողա սեղան-աթոռների տակուվրայով, ինչպե՞ս կարող է ճարպիկ-ճկուն-մարզված լինել, պաշտպանված-անվտանգ  լինել:
Վերնագիրն էլ՝ Ճարպկամարզություն:
Կամ էլ՝  բակում
Կամ ՝  Կոնֆետ ուտելու համար պետք է կարճ ճանապարհը գտնել: 
Իսկ մենք արգելում ենք, չէ՞, ոնց որ մեր բան ու գործը դա է և ոչ  մարզանստարան, մարզապատեր, մարզապարկեր, մարզաինչկուզեք ավելացնելը:
Բա որ երգ-պարն ու խաղը հանկարծ բաժանվեին մարմնից, շարժումից… տխուր կլիներ:
Դրանք միասին են, մասնագետները կասեն՝ ինտեգրված-միջառարկայական…
Հ. Թումանյանի  «Ծաղիկները»  կարելի և մի քիչ մարզական դարձնել, կամ լիովին մարզական:  «Խաղչա-հուղչա»-ն էլ պակաս մարզական չէ:
Ո՞ր մանկական խաղը մարմինը կրթելու  միջոց չէ: Բա մեծերն էլ՝ ով ասես՝դաստիարակ, օգնական, ծնող… չմանկանա՞ն… չե՞ն երազո՞ւմ,  նույնիսկ՝ թաքուն:   Օրվա մասը տարբեր ձանձրալի պարապմունքների ու չգիտես ինչի վրա կորցնելու փոխարեն, խաղում են` իրենց հետ իրենց հորինած-առաջարկած, մեծերի համար անսպասելի խաղեր:  
Այ լավ առավոտյան մարմնամարզությո˜ւն՝ իմացած երգ ու խաղով, ոտանավորով:
Օրվա կեսին կամ վերջում էլ կլինի…  (Հիշո՞ւմ եք «Ծաղիկները») :
Կրթահամալիրի շրջանավարտները գուցե չեն էլ մտածել, որ իրենց նվերը նաև այսպես կօգտագործեն, բայց գեղարվեստի ընկեր Բուրիկն ու իր ընկերները լավ գիտեն իրենց գործը:  
Ամեն ինչ պարզ է, հետաքրքիր, սիրելի… միայն կամք է պետք, հետաքրքիր միտք, միջավայրը ճիշտ կազմակերպելու ձգտում, սաներին լսել-վստահել-հասկանալ…
http://partez.mskh.am/?p=6024
 Այսպես, անվերջ է չորս կամ հինգ տարեկանը, խաղալիքն էլ իր մարմինն է:
Գնդա˜կ կա… բա˜ն կա…

Վերլուծություն։

Իմ կարծիքով երկու տարբերակնել ճիշտ է քանի որ հարկավոր է որ երեխաներըենթարկվեն որոշ չափորոշիչների սակայն ենթարկվել շատ կոպիտ է հնչում այս ամենըկարող ենք ստեղծել խաղային միջավարի միջոցով։ Իհարկե լավ է որ երեխայի կյանքումխաղային միջավարը գերազանցի իր օրվա կեսը սակայն հարկավոր է որ երեխան հետչմնա իր զարգացումից այդ զարգացմանը կարող է նպաստի երգըպարընկարելը,խաղալը։

Եթե օրինակ երեխան ցանկանում է խաղալ ամբողջ օրը և ոչինչ չսովորել կարելի էխաղը զարգացնող դարձնել որպեսզի խաղի միջոցով էլ ինչ որ բան սովորի։

Նախագիծ թվերի ամրապնդում

Անվանում— Թվիկներ

ԴաստիարակներՆարինե Մակարյան

Էլինա Հակոբյան

Նպատակ— Թվերի դերը մեր կյանքում շատ մեծ ու անփոխարանելի են ամենքայլափոխին թվերի ամբոխ է կանգնած սակայն մենք չենք գիտակցում այդ ամենըայսպիսով երեխաների մոտ ձևավորելու ենք թվերի ամրապնդումը խաղային միջոցիշնորհիվ։

Խնդիր՝ 

  1.  Վերհիշել թվերը
  2. Վերհիշել կենդանիների պատկերները։
  3. Ասել պատկերները որոնք պատկերված են Դոմինո խաղի վրա։
  4. Զարգացնել խոսքը։

Ընթացքը— Երեխաները Դոմինո խաղը օգտագործելով կվերհիշեն թվերը և կթվարկենասելով կենդանիների պատկերները։

Արդյունքը— Հիասքանչ է որ կարողանում եմ երեխաների մոտ ձևավորել սեր դեպիթվերըզարգացնելով Մաթեմաթիկական պատկերացումների ձևավորումը։

Նախագիծ երկրաչափական  պատկերների հետ 

Անվանում — Երկրաչափական պատերներների հետ

ԴաստիարակներՆարինե Մակարյան

Էլինա Հակոբյան

Նպատակ— Երեխաների մոտ ձևավորել մաթեմաթիկական գիտելիքներամրապնդելովերկրաչափական պատկերները ամրապնդելով տեսքըպատրաստելով տարատեսակպատկերներ։

Խնդիր՝ 

  1.  Վերհիշել պատկերները
  2. Պատկերել հանձնարարված պատկերները։
  3. Զարգացնել խոսքը։

Ընթացքը— Երեխաների առջև դնում ենք երկրաչափական պատկերները և սկսում ենքթվարկելով պատրաստել տարբեր պատկերներ։

Արդյունքը— Տպավորիչ էր ինչ խոսքերեխաները ոչ միայն վերհիշեցին պատկերներընաև օգնում էին միմիանց պատրաստելու համար պատկերները։

Մաթեմաթիկական նախագծեր

Նախագիծ թվերի օրը մեզ հետ

Անվանում — Թվերը մեզ հետ ամենուր,

ինչպես բնությունը մեր կողքին։

ԴաստիարակՆարինե Մակարյան

Դաստիարակի օգնական— Էլինա Հակոբյան

Նպատակ— Երեխաների մոտ ձևավորել մաթեմաթիկական գիտելիքներամրապնդելովթվերը։

Խնդիր՝ 

  1.  Վերհիշել թվերը
  2. Վերհիշել կենդանիներին որոնք պատկերված են նկարում։
  3. Զարգացնել խոսքը։
  4. Բնագիտական պատկերացումների զարգացում։

Ընթացքը— Երեխաների առջև դնում ենք դումինոյի քարերը և նրանք սկսում են հաշվելըստ հերթականության դրված թվերի։

Արդյունքը— Տպավորիչ էր ինչ խոսքերեխաները ոչ միայն վերհիշեցին թվերը նաև օգնումէին միմիանց թվերը վերհիշելու հարցում։

14.03.2022

Կենսագրություն 

Եղիշե Չարենցը ծնվել է 1897թմարտի 13-ինԿարսումԵրկար տարիներ Չարենցիծննդյան վայրը գիտնականների և բանասերների վեճի առարկա էրորովհետև նրաթղթերում պահպանվել էր պարսկական մի անձնագիրորտեղ նշված էրոր նա ծնվել էՊարսկաստանի Մակու քաղաքումՉարենցի հայրըԱբգար աղան և մայրըԹեկղի(ԹելլիՄիրզոյանը ունեին չորս որդի և երեք դուստր:

Կարսում նրանց ընտանիքն ապրում է տարբեր թաղամասերում` «Բերդի տակ», Ալեքսանդրովսկայա փողոցումԵրկաթե կամուրջի մոտՍուկափի թաղում և այլուր:

Աբգար աղան առևտրական էրԿարսում ուներ բավականին մեծ խանութ և զբաղվում էրգորգերի առևտրով:

Օգոստոսի 17-ից «կանոնավոր կերպով սկսվում են Զ և Է գումարտակներումհրացանաձգության վարժություններՉարենցը 6-րդ կամավորական գումարտակի 864 զինվորներից 373-րդն էր:

Նա հրաժարվում է սանիտարի պարտականություններից և որպես 2-րդ վաշտիշարքային զինվոր մասնակցում մարտական գործողություններին:

Գումարտակում մեծ թվով հնչակյաններ կայինորի պատճառով այն կոչվում էր«հնչակյան»:

1915թսեպտեմբերի 30-ին գումարտակն սկսում է իր մարտական ուղինՉարենցի հետնույն վաշտում ծառայած զինվոր Թորգոմ Գևորգյանի վկայությամբ գումարտակըառանց կռիվների հասնում է ՎանայնտեղիցԱնգեղ գյուղըորի դիմաց գտնվող Արտոսլեռան մոտ էլ սկսվում են կատաղի կռիվները թուրքերի հետԿամավորականգումարտակն ազատագրում է Նարեկը և ԱղթամարըԱյնուհետևմինչև նոյեմբերամիսը ծանր մարտեր են մղում Ոստանի շրջակայքում

Հետաքրքիր փաստեր

Ինչպե՞ս են սպանել Չարենցին… Փորձագետներից շատերը համոզված ենոր Չարենցիդեմ ծավալված պայքարի գլխավոր դերակատարը բանաստեղծ Գևորգ Աբովն է եղելՆա Չարենցի մասին ասում էր. «Ընկերներմեզ բոլորիս համար պարզ էոր Չարենցնունեցել է նացիոնալիստական ռեակցիոն տրամադրությունդա դաշնակցականկոնցեպցիա է»: Մնացածը հստակ էԵղիշե Չարենցը պիտի դատապարտվեր կալանքի ևմահվան:

Բանաստեղծություններ՝

՞վ կհանդիպիո՞վ կբարեւի




Ո՞վ կհանդիպիո՞վ կբարեւի
Ու՞մ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ
Ու՞մ ուրախացած դեմքը կարեւի՝
Բարեկամական հրճվանքով վսեմ
Ո՞վ կհամբուրիո՞վ կհեկեկա
Ո՞վ կհիանա անսուտ հրճվանքով
ուցե աշխարհումդուրսը մեկը կա
Որ ապրում է իմ անուրախ կյանքով
ուցե իմ սրտումերգերում իմ մութ
Խոսքերում՝ ասված իմ հոգու մասին —
Հեռավոր մեկի անրջանքն եմ սուտ՝
Նետված աշխարհի անսուտ երազին
ուցե՝ ապրելով նրա երազում՝
Երգում եմ նրա տագնապները խոր —
Եվ թվում է ինձ աշխարհի մուժում
Որ ի՛նձ եմ երգումկյանքս մենավոր: — — 
Ողջո՜ւյն քեզանհայտանծանոթ ընկեր
Խաղաղությո՜ւն քեզհեռավոր եղբայր.
— Ողջո՜ւյն ձեզ վաղվա չծնված կյանքեր
— Ես՝ եղբայրորեն ու մտերմաբար՝
Ողջունում եմ ձեզ անցած խավարի
Իմաստունտխուր ժպիտով բարի …

ՀՒՄԱ ՉԳԻՏԵՄ




Հիմա չգիտեմմոռացել եմ ես
Ճամփաները քոՄշուշ ու թախիծ
Մոռացել եմ եսմոռացել է քեզ
Օրերի միգում կուրացած հոգիս
Անցնում ենհոսում օրերը անծայր
Ճամփորդների պես գնում են հեռու
Հիշում եմ միայնոր մի օր անցար
Օրերիս նման— ու ետ չես գալու
Եվ գուցե մի օրմի վերջին գիշեր
Երբ վերջին միգում աչքերս մարին —
Արթնանա հանկարծ անիմաստ մի սեր
Ու աստղը ժպտա մոխրացած քարին

ՄՈՐՍ ՀԱՄԱՐ ԳԱԶԵԼ


Հիշում եմ դեմքը քո ծերմայր իմ անուշ ու անգին
Լույս խորշոմներ ու գծերմայր իմ անուշ ու անգին
Ահա նստած ես տան դեմու կանաչած թթենին
Դեմքիդ ստվեր է գցելմայր իմ անուշ ու անգին
Նստել ես լուռ ու տխուրհին օրերն ես հիշում այն
Որ եկել են ու անցելմայր իմ անուշ ու անգին
Եվ հիշում ես քո որդունոր հեռացել է վաղուց, —
Ո՞ւր է արդյոք հեռացելմայր իմ անուշ ու անգին
Ո՞ւր է արդյոք հիմա նաո՞ղջ է արդյոքթե մեռած
Եվ ի՞նչ դռներ է ծեծելմայր իմ անուշ ու անգին
Եվ երբ հոգնած է եղել, — երբ խաբվել է սիրուց —
Ո՞ւմ գրկում է հեծեծելմայր իմ անուշ ու անգին
Մտորում ես դու տխուր, — օրրում է թթենին
Տխրությունը քո անծիրմայր իմ անուշ ու անգին
Եվ արցունքներ դառնաղի ահա ընկնում են մեկմեկ
Քո ձեռքերի վրա ծերմա՜յր իմ անուշ ու անգին

Անառակ որդիներին

(Դիֆերամբ

Դուքոր վատնեցիք մեր գանձը հետին —

Մեզ թողիք տկլոր ու բոկոտնու խեղճ

Եվ գլուխը մեր թեքեցիք գետին

Եվ նախատինքը մեր դեմքը թրջեց —

Երգում ենք ահա ձեզ փառք ու պատիվ՝

Չորեքթաթ կեցած ձեր կառքի առջև

1929

Անքնություն

Դոփո՛ւմ ենդոփո՛ւմ ենդոփո՛ւմ են ձիերը

Մթի մեջ դոփում ենխփում են պայտերը

Պայտերը խփում ենխփում են հողին.-

Անծա՜յր է գիշերըանհայտ է ուղին

Գնո՜ւմ ենգնո՜ւմ ենգնո՜ւմ են ձիերը

Մոտիկ ենհեռու ենդոփում են պայտերը

Պայտերը դոփում են քունքի՛ս մեջ հիմա.-

Անհա՜յտ է աշխարհը՝ անցում է ու մահ.

Առավոտ



Իմ անցած օրերի պես
Հնացած օրերի պես
Ես արդեն հեռացել եմ
Հնացել եմ ես
Ես արդեն հնացել եմ
Ես արդեն հիմա ծե´ր եմ
Հեռացել ու անցել եմ _
Ծերացել եմ ես
Բայց այս վառ օրերի մեջ
Երբ հողմերն աղմկում են
Աղմկում ու երգում է
Անցած սիրտը իմ.
Ես արդեն հիմա ծե´ր եմ
Ինձ կարծես հմայել են
Եվ իմ իմ սիրտը պահել է
Կրակները հին: _
Ախգիտեմոր այդ դո´ւ ես
Որ այդպես հմայում ես
Հմայում ու նայում ես
Օրերում այս հուր
Դու անուշ կարկաչում ես
Դու կանչող մի հնչյուն ես
Կարկանչում ու կանչում ես
Չգիտեմթե ո՞ւր
Եվ հիմա ես լսում եմ
Որ վերջին երազում իմ
Քո կարոտն սկսկում է
Իմ հոգին հուզել_
Ես կարծես ծերացե´լ եմ.
Ծերացել ու դարձել եմ
ՈՒ նորից երազել եմ
Կարոտանք ու սեր

25.03.2022

  1. Ընթերցել ժողովրդական հեքիաթները, պատմել

ԳՈՂ ՀԱՐՍԸ

Հարս ու կեսուր են ըլնում․ դրանք բոլ սիսեռ են ունենում։ Էդ հարսը շատ սիսեռակեր ա ըլնում։ Ասսու իրան օրը սիսեռը գողանում էր, տանում թաքուն էփում, ուտում։ Մին, էրկու, հինգ, տա՛սը, օրեն մի օրը կեսուրը վարավուրդ ա անում, տենում՝ իրանց սիսեռի տոպրակը կեսքն ա ընկե։

«Կա չկա,— ասում ա ինքն իրան,— էս մեր հարսի բաներն ա»։

Թե կեսուրը սատանա էր, հարսն էլ պակաս չէր նրանից. ալբիալը ֆահմում ա, որ կեսուրը գլխի ա ընկե։

«Ի՞նչ անեմ, ի՞նչ չանեմ,— ասում ա,— որ ինձ վրա սայիշ չտանի»:

Օրեն մի օրը տունն ավելելիս մի հատ սիսեռ ա գտնում. վեր ա ունում տանում կեսորը շանց տալի, ասում.— Ընթի՛կ ունի, քընթի՛կ ունի, կատվի նման դնչի՛կ ունի. նա՛նի, յարաբ էս ի՞նչ ա։

Կեսուրն էս որ լսում ա, ինքն իրան ասում ա. «Ֆողն իմ գլխին, ո՜նց ի էս խեղճ հարսի մեղքը վեր ունում. նա ըսկի չի էլ իմանում՝ սիսեռն ի՛նչ ա, ի՛նչ չի. ո՛ւր մնաց, թե գողանա»։

ԱՆՋԻԳՅԱՐ ՄԵՐ

Կըլնի չիլնի մի մարդ, մի կնիկ: Սրանք ունենում են մի տղա, մի աղջիկ. համա մերը խորթ ա ըլնում, հերը հալալ։ Խորթ մերը էս էրկու էրեխեքանցը ըսկի օր չէր տալի։

Մի հետ էլ մարդի յախեն ա կպնում.— Ա՛յ մարդ,— ասում ա,— թե ուզում ես, որ ես քու կնիկն ըլնեմ ու քեզ աչքիս լսի պես սիրեմ՝ էս քու էրեխեքանցդ ոնց ըլնի յա պտի մորթես, յա թե չէ տանես մի դհով կորցնես, որ աչքս չտենա դրանց։ Թե չէ իմաց կա՛ց, ես գլուխ վեր կունեմ, կէթամ։

Խեղճ հերը չէր իմանում ի՞նչ անի, որ ջուրն ընկնի, որ կնկա ձեռիցը պրծնի։ Ճար չկար. եդի վերջը էլի պտի նրա ասածն աներ։

Մի օր, աղին կանչում ա, ասում ա.— Արի՛ գլուխդ վեր անեմ,— ու բիրդան արծլով տալի՝ շլինքը թռցնում։ Մերը տղի միսը էփում ա ու ինքը մեն-մենակ ուտում՝ անուշ անում, մնացածն էլ քվոր հմար պահում։

Քիրը իրիկունը տուն ա գալի, մորից հաց ուզում.— Ա՛ղի, սո՛ված եմ. ըսկի ի՞նչ կա ուտելու։

Մերը թոնթորալեն ասում ա․— Մա՛հեն դուռում ուտես դու. գնա՛ հրեն սալի միջին մի քանի թիքա միս կա՝ վե կալ, կե՛։

Խեղճ քիրը գնաց, ի՜նչ տենա՝ իրա աղպոր ձեռները։ Նստեց ընդե մի կուշտ լաց էլավ. համա լաց ըլնելոն ի՛նչ պտի աներ, բանը բանից անց էր կացե։ Աղպոր ձեռները վե կալավ ու դը՜ռնե դուս։ Գժվածի նման քուչա-քուչա ընկած ման էր գալի:

Վերջը սրան մի մոլլա ռաստ էկավ. հարցրեր.— Խի՞ ես լաց ըլնում։

Քիրը նաղլ արեց, ինչ որ գլխովը անց էր կացե:

— Բա՛ն չկա, ո՛րդի,— ասեց մոլլեն,— մի լաց ըլնի. էդ ձեռները տար դի մի պատի ճղակ՝ վրեն ջուր ածա, աղպերդ էլ եդ կսաղանա։

Քիրը ըսենց էլ անում ա. վեր ա ունում տանում մի պատի ճղակում ֆորում, վրեն ջուր ածում թե չէ՝ էն սհաթը աղպերը սաղանում ա, ծիտ ըլնում՝ թռնում: Էս ծիտն ա՝ թռնում ա էթում, դուքանե դուքան ման դալի, հետը ասում.

«Ծիտիկ եմ, ծիտմիտիկ եմ,
Հոր մորթած եմ,
Մոր կերած եմ,
Աղիղ[1] քվոր լացած եմ»:

Ո՛րը մի թոփ ասեղ ա տալի, ո՛րը մի թոփ քորոց, ո՛րը մի բաղդադի աղլուխ, մախլաս, ո՛վ ինչ ուզում ա։ Ըսենց հավաքելոն թռնում ա էթում իրանց երդկի գլխին նստում, ասում ա.— Հե՛րիկ, մե՛րիկ. մի վեր մտիկ ա՞նեք:

Հենց որ հերն ու մերը դպա երդիկն են մտիկ անում թե չէ՝ տղեն ամեն մեկի աչքը մի-մի թոփ ասեղ ա ցցում, աչքները քոռացնում։

Եննա քվորն ա ձեն տալի.— Քո՛ւրիկ, քո՛ւրիկ. մի վեր մտիկ ա՞նես։

Քիրը գլուխը բանձրացնում ա թե չէ՝ մի բաղդադի աղլուխ էլ նրա գլխին ա քցում։

Ղազարոս Աղայան հեքիաթներ

Քյորօղլի (Արկածներ Քյորօղլու կյանքից)

Ղազարոս Աղայան բանաստեղծություններ

ghazaros aghayan

Ղազարոս Աղայան (05.04.1840-20.06.1911թթ.), մանկական գրող։

Ղազարոս Աղայանը ունի փայլուն բանաստեղծություներ, սակայն այս պահին ես առանձնացնում եմ մի քանիսը ըստ տարիքային խմբերի։ Ամբողջական բանաստեղծությունները կարող եք տեսնել նյութի ներքևի հատվածում։

    2-3 տարեկաների համար

ԱՐԵԳԱԿ

Արև՛արև՛ե՜կե՜կ,
Զիզի քարին վե՜ր եկ.
Սևսև ամպեր հեռացեք,
Արևին ճամփա տըվեք:
Թողեք տող գա նա մե՜զ մոտ,
Դրա լույսին ենք կարոտ.
Կարմի՛ր արև ե՜կե՜կ,
Նախշուն քարին վեր եկ:
Արևը հաղթեց ամպերին,
Շողքը ձգեց սարերին,
Զիզի քարը տե՜ստե՜ս
Պըսպղում է ոսկու պես:
Սիրուն արևմի՜շտ եկ,
Զիզի քարին վե՜ր եկ:

ՍԱԳ

Սագիկսագինիմ սիրունիկ,
Ես քեզ կտամ քաղցր կուտիկ,
Որ դու ուտես , շուտ մեծանաս,
ՈՒրախ ապրեսզվարճանաս:

Երբ մեծանասմեծ սագ դառնաս,
Ես կխնդրեմ իմ մայրիկին,
Որ նա ժողվե քո փետուրներ
Եվ ինձ համար շինե բարձեր:

ԿԱՏՈւ

Կատուն եկավ,
Փիսի՜կփիսի՜կ,
Հազար նազով,
Ինչպես հարսիկ,
Դունչը սրբեց
Թաթիկներով,
Մազը սանդրեց
Չանչիկներով.
— Կատուկատու,
Ե՞ր ես տրտում.
Թե՞ մկներն են
Հիմա արթուն:
Կատուն ասեց.
Միաո՜միաո՜.
Այսինքն թե՝
Այո՛այո՛:

5-6տարեկաների համար 

ԾԻՏԸ ԵՎ ԲԱԶԵՆ

Ծիտը ծառին ծլվըլում է.
— Ծի՜վծի՜վծի՜վ.
Բազեն գլխին պտըտվում է.
— Վու՜յվու՜յվու՜յ
Ծիտը լռեցծիտը վախեց.
— Վա՜ջվա՜ջվա՜ջ
Բազեթը՜ռռբազե թը՜ռռ.
— Հա՜ջհա՜ջհա՜յ
Բազեն թռավ,
Բազեն փախավ,
Ի՜նչ լավ էլավ.
— Հե՛ — հե՛ — հե՛
Ծիտի՛կ միտիկպի՛ծիկ միծիկ,
Պըտպըտուրի՛կչըլպըտուրիկ,
Դու լա՛վ պրծար չար բազեի
Սուր ճանկերիցհա՜ — հա՜ — հա՜

ԱՔԱՂԱՂ

Աքաղաղը կանչում է.
— Ծուղրուղու՜,
Ղուղուղու՜.
Պառավ նանը զարթնում է,
— Տատատա՜
Պապապա՜
Աքլա՛րինչու՞ կանչեցիր,
Ինչու՞ նանին զարթնեցրիր.
Ա՜խ դուդու՜,
Ա՜յ ջուջու՜:

Ա՜յ նանիջան նանի,
Մեզ մի վեր կացընի,
Թող մի քիչ էլ մնանք,
Քնից լավ կշտանանք:

Աքլորը շուտ է կանչում,
Աքլորը քեզ է խաբում,
Աքլո՛րինչու՞ կանչեցիր,
Ինչու՞ նանին զարթեցրիր.
Ա՜խ դուդու՜,
Ա՜յ ջուջու՜:

ԱՐԵԳԱԿ

Արև՛արև՛ե՜կե՜կ,
Զիզի քարին վե՜ր եկ.
Սևսև ամպեր հեռացեք,
Արևին ճամփա տըվեք:
Թողեք տող գա նա մե՜զ մոտ,
Դրա լույսին ենք կարոտ.
Կարմի՛ր արև ե՜կե՜կ,
Նախշուն քարին վեր եկ:
Արևը հաղթեց ամպերին,
Շողքը ձգեց սարերին,
Զիզի քարը տե՜ստե՜ս
Պըսպղում է ոսկու պես:
Սիրուն արևմի՜շտ եկ,
Զիզի քարին վե՜ր եկ:

ԱՏԱՄԸ ՓՈԽԱԾ

Ատամատամ,
Իմ կաթնատամ,
Գնա՜ս բարով
Հարյուր տարով
Իսկ դու արի՛,
Գալըդ բարի՜,
Իմ նո՛ր ատամ.
Ես քեզ կըտամ
Հարյուր տարի
Հազար բարի
Էլ ղավուրմա՜,
Էլ բաստուրմա՜,
Չամչով փլա՜վ,
Հնդու խուրմա,
Տանձ ու խնձոր
Մի՜շտամեն օ՜ր
Փըստա՜բադա՜մ,
Էլ ո՜ր մեկի
ԱՆունը տամ,
Ոսկի՜ ատամ:

6-7տարեկանների համար

ԱՐԵՎ

Արև՛արև՛դու մեզնից
Երբ հեռացար դեպ հարավ,
Ձմեռն եկավ և ամեն ինչ
Հափշտակեց ու տարավ։

Աստված սիրեսէլ մի՛ գնար,
Մի՛ թողնիր մեզ քեզ կարոտ,
Քեզ կըպատվենքքեզ կըգովենք
Միշտ՝ իրիկունառավոտ։

Որքան գոհ ենքոր դու բերիր
Գարնան անուշ եղանակ,
Ա՜խերանի գարուն լինի
Տարին բոլոր ժամանակ։

Տես թե ինչպե՜ս փթըթել են
Ծառ ու ծաղիկկանաչ խոտ,
Տես թե ինչպես տարածվել է
Ամենայն տեղ անուշ հոտ։

Քեզ են գովում թռչնիկները
Իրանց քաղցր դայլայլով,
Հովիվը իր մեղմ սրինգով,
Հողատն անուշ հոլովով։

Չէ՛արև ջանէլ չըգնաս,
Էլ չըթողնես մեզ կարոտ,
Գնա քնի՛ր գիշերները,
Առավոտը եկ մեզ մոտ։

ՄԱՆՈւՇԱԿ

Ասա ինձմանուշակ,
Ինչու՞ ես այդպես վաղ
Դուրս եկել մենմենակ.
Դեռևս չի բացվել
Ոչ մի տեղ քեզ նման
Հոտավետ մի ծաղիկ:

Ես չունիմ մյուսների
Գեղեցիկ հասակը,
Ոչ նրանց հագուստը՝
Զարդարուն ու շքեղ,
Դուք ինձ չեք նկատիլ,
Եթե ես երևամ
Նրանց հետ միատեղ:

Բանաստեղծությունների ամբողջական տարբերակը՝

ՀՈՆԻ ԿՈՐԻԶԸ

Տարեմուտի երեկոյին
Մայրըս թխեց կարկանդակ,
Մեջը դրավ հոնի կորիզ,
Իբրև բախտի նշանակ:

«Կորիզն,- ասաց, — ում որ ընկնի,
Դովլաթավոր կըդառնա,
ՈՒ՛ր որ գնա, ի՛նչ գործ բռնե,
Փառք ու պատիվ կըստանա»:

Կարկանդակը բաժանեցինք,
Կորիզն ընկավ ինձ բաժին,
Եղբայրներս սրտնեղելով՝
Նախանձեցին իմ բախտին:

«Կույր է բախտը, սուտ չէ ասած»,
Մեծ եղբայրս փնթփընթաց,
«Մի՞թե սա է ամեիս մեջ
Աշխատավոր, բանիմաց…»

Մեկելներն հավանեցին
Մեծ եղբորս ասածին. —
«Իրա՞վ. իրա՛վ, չէր արժանի»,
Միաբերան ձայնեցին…

Մայրըս ասաց. «Խելոք կացեք,
Ահա կգա Նոր-Տարին,
Նա որ տեսնե ձեզ կռվելիս՝
Պարգև չի տալ ոչ մեկին:

Բայց որ տեսնե դուք սիրով եք
Եվ խռով չեք իրանցից,
Այնուհետև ինչ որ ուզեք,
Չի խնայիլ ձեզանից»:

Այս ասելով՝ նա մեզ տըվավ
Տեսակ- տեսակ մրգեղեն,
Չիր ու չամիչ, տանձ ու խնձոր
Եվ զանազան քաղցրեղեն:

Քաղցր կերանք ու քաղցրացաբք
Եվ խնդացինք շատ ու շատ,
Չարազ արինք նուռ, սերկևիլ,
ՈՒնաբ, սալոր, թուզ, փշատ:

«Հոնի կորիզն» այնուհետև
Բոլորովին մոռացանք,
Եվ շատ սիրով իրար գրկած,
Պառկոտեցինք, քնեցանք…

ԾԻՏԸ ԵՎ ԲԱԶԵՆ

Ծիտը ծառին ծլվըլում է.
— Ծի՜վ, ծի՜վ, ծի՜վ.
Բազեն գլխին պտըտվում է.
— Վու՜յ, վու՜յ, վու՜յ…
Ծիտը լռեց, ծիտը վախեց.
— Վա՜ջ, վա՜ջ, վա՜ջ…
Բազե, թը՜ռռ, բազե թը՜ռռ.
— Հա՜ջ, հա՜ջ, հա՜յ…
Բազեն թռավ,
Բազեն փախավ,
Ի՜նչ լավ էլավ.
— Հե՛ — հե՛ — հե՛…
Ծիտի՛կ միտիկ, պի՛ծիկ միծիկ,
Պըտպըտուրի՛կ, չըլպըտուրիկ,
Դու լա՛վ պրծար չար բազեի
Սուր ճանկերից, հա՜ — հա՜ — հա՜…

ԱՔԱՂԱՂ

Աքաղաղը կանչում է.
— Ծուղրուղու՜,
Ղու-ղու-ղու՜.
Պառավ նանը զարթնում է,
— Տա-տա-տա՜…
Պա-պա-պա՜…
Աքլա՛ր, ինչու՞ կանչեցիր,
Ինչու՞ նանին զարթնեցրիր.
Ա՜խ դու-դու՜,
Ա՜յ ջու-ջու՜:

Ա՜յ նանի, ջան նանի,
Մեզ մի վեր կացընի,
Թող մի քիչ էլ մնանք,
Քնից լավ կշտանանք:

Աքլորը շուտ է կանչում,
Աքլորը քեզ է խաբում,
Աքլո՛ր, ինչու՞ կանչեցիր,
Ինչու՞ նանին զարթեցրիր.
Ա՜խ դու-դու՜,
Ա՜յ ջու-ջու՜:

ԱՌԱՎՈՏԸ ԳՅՈւՂՈւՄ

Արեգակը դուրս է եկել
Պսպըղալով.
Շողքը հերթից ներս է ընկել
Շողշողալով.
Ծիտը ծառին կըչկըչում է
Ծըլվըլալով.
Ձորումն առուն քչքչում է
Վըշվըշալով.
Ծույլ տղայի քունն է տարել
Խռըմփալով.
Տրեխները շունն է տարել
Մըռմըռալով:

ԱՐԵԳԱԿ

Արև՛, արև՛, ե՜կ, ե՜կ,
Զիզի քարին վե՜ր եկ.
Սև-սև ամպեր հեռացեք,
Արևին ճամփա տըվեք:
Թողեք տող գա նա մե՜զ մոտ,
Դրա լույսին ենք կարոտ.
Կարմի՛ր արև ե՜կ, ե՜կ,
Նախշուն քարին վեր եկ:
Արևը հաղթեց ամպերին,
Շողքը ձգեց սարերին,
Զիզի քարը տե՜ս, տե՜ս
Պըսպղում է ոսկու պես:
Սիրուն արև, մի՜շտ եկ,
Զիզի քարին վե՜ր եկ:

ՄԱՆՈւՇԱԿ

Ասա ինձ, մանուշակ,
Ինչու՞ ես այդպես վաղ
Դուրս եկել մեն-մենակ.
Դեռևս չի բացվել
Ոչ մի տեղ քեզ նման
Հոտավետ մի ծաղիկ:

_ Ես չունիմ մյուսների
Գեղեցիկ հասակը,
Ոչ նրանց հագուստը՝
Զարդարուն ու շքեղ,
Դուք ինձ չեք նկատիլ,
Եթե ես երևամ
Նրանց հետ միատեղ:

ՍԵՐՄՆԱՑԱՆ

Ահա եկան աշնանանյին թուխպ օրեր,
Մաղմղում են մանրահատիկ կաթիլներ.
Ծառերն իրանց տերևներից մերկացան,
Կռունկները շարան-շարան անց կացան:

Սևացել է դաշտը անթիվ ցելերով,
Բայց մի կողմից դեռ վարում են արորով,
Սերմնացանը գոգնոցն առած սերմնացուն,
Սերմ ե ձըգում աղաչելով աստծուն.

«Ո՜վ տեր աստված, դու՛ իմ ցանքը պահպանես,
Առատ անձրև, կարմիր արև չըխնայես.
Մեկ բուռն ահա ես տալիս եմ մկներին,
Այս մեկ բուռն էլ ագռավներին, ծտերին:

Բայց մարախը գոհ չի մնալ մի բռնով,
Երկու կտամ, թող կշտանա սրանով.
Մեկ բան էլ կա, որ անունը չեմ տալիս,
Այն դու գիտես… վերևից Է նա գալիս:

Դու սրանցից արտըս պահիր անվնաս,
Ես տերտերից չեմ խնայիլ կալամաս.
Վանականներ, գործակալներ ինչքան գան,
Բոլորեքյանք առատ բաժին կստանան:

Կերթամ Մարաս խունկ ու մոմով, մատաղով
Միայն արտըս դու պահպանիր ապահով:
Էլ ի՞նչ ասեմ, աստված, ինքըդ լավ գիտես,
Թե ինչ պարտքի, պատուհասի մեջ եմ ես.

Գող-ավազակ մի կողմից են կողոպտում,
Պարտատերըս մյուս կողմից է ինձ խեղդում:
Դրանց ձեռքից, եթե մի բան է մնում,
Այն էլ գայլի կամ ցավի է զոհ դառնում.

Մի տուն լիքը երեխեքս մերկ, քաղցած,
Տարին առատ, բայց ես չունիմ կորեկ հաց.
Հույսըս ահա վոտքիդ տակին փռած է,
Քո սուրբ աջը սըրա վըրա տարածե»:

ԱՄԻՍՆԵՐ ԵՎ ՉՈՐՍ ԵՂԱՆԱԿ

Մարտը տալիս է ձնծաղիկ,
Ապրիլը՝ կապույտ մանուշակ,
Մայիսին բացվում է վարդը,
Սոխակը երգում անուշակ։
Հունիսը մեզ խոտ է տալիս,
Իսկ հուլիսը առատ ցորեն,
Օգոստոսը տանձ ու խնձոր
Եվ ուրիշ շատ հասուն մրգեր։

Սեպտեմբերը մեզ տալիս է
Խաղողի բոլոր տեսակը.
Հոկտեմբերը՝ կարմիր գինի,
Նոյեմբերը՝ բողկն ու տակը։

Դեկտեմբերին ձյուն է գալիս,
Հունվարին ծածկվում սար ու ձոր,
Փետրվարին սկսվում է
Փոփոխակի ցուրտ ու տաք օր։

Ահա այսպես բոլոր տարին
Թավալվում է չորս շրջանում,
Այս պատճառով չորս ժամանակ,
Չորս եղանակ է մեզ բերում։

ԱՐԵՎ

Արև՛, արև՛, դու մեզնից
Երբ հեռացար դեպ հարավ,
Ձմեռն եկավ և ամեն ինչ
Հափշտակեց ու տարավ։

Աստված սիրես, էլ մի՛ գնար,
Մի՛ թողնիր մեզ քեզ կարոտ,
Քեզ կըպատվենք, քեզ կըգովենք
Միշտ՝ իրիկուն, առավոտ։

Որքան գոհ ենք, որ դու բերիր
Գարնան անուշ եղանակ,
Ա՜խ, երանի գարուն լինի
Տարին բոլոր ժամանակ։

Տես թե ինչպե՜ս փթըթել են
Ծառ ու ծաղիկ, կանաչ խոտ,
Տես թե ինչպես տարածվել է
Ամենայն տեղ անուշ հոտ։

Քեզ են գովում թռչնիկները
Իրանց քաղցր դայլայլով,
Հովիվը իր մեղմ սրինգով,
Հողատն անուշ հոլովով։

Չէ՛, արև ջան, էլ չըգնաս,
Էլ չըթողնես մեզ կարոտ,
Գնա քնի՛ր գիշերները,
Առավոտը եկ մեզ մոտ։

ՃԱԽԱՐԱԿ

Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ,
Մանիր սպիտակ մալանչներմ
Մանիր թելեր հաստ ու բարակ,
Որ ես հոգամ իմ ցավեր։
Ձեթ եմ ածել ականջներըդ,
Նոր շինել եմ շրտըվիկ,
Դե՜հ, սու՛տ շարժիր լայն թևերդ,
Ոստեր շինիր սըրուլիկ։
Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ,
Լիսեռնիկդ պտըտիր,
Մանիր թելեր հաստ ու բարակ,
Իլիկիդ վըրա փաթաթիր։
Տիգրանիկըս գուլպա չունի,
Հանդ է գնում ոտաբաց,
Գաբրիելըս չուխա չունի,
Միշտ անում է սուգ ու լաց։
Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ,
Մանիր սպիտակ փաթիլներ,
Մանիր թելեր հաստ ու բարակ,
Որ ես հոգամ իմ ցավեր։
Չըվալ չունինք, չութա չունինք,
Ո՛չ սամոտե, ո՛չ պարան,
Այսպես աղքատ դեռ եղած չենք,
Կտրվել է ամեն բան։
Դեռ հարս էի, որ գործեցի
Քանի կարպետ, խալիչա,
Բայց դրանից շուտ զրկվեցի,
Հիմա չունիմ մի քեչա։
Կարմիր օրըս, երբ սևացավ,
Եվ պարտք մնաց՝ տեև քիչ,
Պարտատիրոջ սիրտն էլ սևցավ ―
Եկավ տարավ ամեն ինչ։
Մանի՛ր, մանիր, ի՛մ ճախարակ,
Մանիր սպիտակ քուլաներ,
Մանիր թելեր հաստ ու բարակ,
Որ ես հոգամ իմ ցավեր։

ԼՈւՍՆԱՀԱՉ

_ Հայրի՛կ, ինչու՞ մեր Բողարը
Միշտ հաչում է լուսնի վրան.
Մի՞թե պայծառ լուսնյակը
Մեկ վնա՞ս է տալիս նրան:
_ “ Ո՛չ, որդյակ իմ, ոչ թե վնաս
Այլ լույս, միայն լույս է տալիս,
Իսկ շանն՝ իբրև գայլի ցեղի,
Լույսը գիշերը դուր չի գալիս:
Բայց լուսինը խոմ չգիտե՞,
Որ իր վրան հաչողներ կան, —
Նա լուռ ու մունջ՝ բակ բոլորած՝
Շարունակում է իր ճամփան:
Մենք էլ, որդյա՛կ, լուսնի նման
Պետք է լույս տանք մութ աշխարհին,
Եվ համարենք, թե չենք լսում
Մեզ վրա զուր հաչողներին”:

ՍԱԳ

Սագիկ-սագին, իմ սիրունիկ,
Ես քեզ կտամ քաղցր կուտիկ,
Որ դու ուտես , շուտ մեծանաս,
ՈՒրախ ապրես, զվարճանաս:

Երբ մեծանաս, մեծ սագ դառնաս,
Ես կխնդրեմ իմ մայրիկին,
Որ նա ժողվե քո փետուրներ
Եվ ինձ համար շինե բարձեր:

ԿԱՏՈւ

Կատուն եկավ,
Փիսի՜կ, փիսի՜կ,
Հազար նազով,
Ինչպես հարսիկ,
Դունչը սրբեց
Թաթիկներով,
Մազը սանդրեց
Չանչիկներով.
— Կատու, կատու,
Ե՞ր ես տրտում.
Թե՞ մկներն են
Հիմա արթուն:
Կատուն ասեց.
_ Միաո՜, միաո՜.
Այսինքն թե՝
_ Այո՛, այո՛:

ՀՈՎՎԻ ԱՆԿՈՂԻՆԸ

Սարի լանջն է մահճակալ,
Չեչոտ քարը գլխակալ.
Մի հին կարպետ ուսերին,-
Այս է հովվի անկողին:

Երբ անձերվ է կաթկտում,
Եվ կարպետը՝ թըխկթըխկում,
Հովիվն անուշ քնի մեջ
Քաղցր երազ է տեսնում,
Եվ խնդում, ծիծաղում.
ՈՒխա՜յ, ուխա՜ջ, սիրու՛ն հովիվ,
Քունդ անու՜շ…

ՊԱՌԱՎԻ ՀՈՐԹԸ

Ձյուն է գալիս փաթիլ-փաթիլ,
Հետն էլ անձրև կաթիլ- կաթիլ.
Այս միջոցին մի պառավ կին
Հորթ էր փնտրում դաշտի միջին:

Կովը եկավ տավարիցը,
Կուրծ ու ծըծեր կաթով լիքը.
“Հորթուկս ու՜ր է”,- նա բառաչեց,
Խեղճ պառավին լացացըրեց:

Մինչդեռ այսպես պառավ ու կով
Ողբում էին լաց ու կոծով,
Հանկարծ լսվեց մի բարակ ձայն,
Կովն իմացավ, որ հորթն է այն:

Կովը վազեց բառաչելով,
Պառավը ետքից տընքտընքալով,
Կորած հորթը մորը գտավ,
Լիքը ծըծերը բերանն առավ:

Ծըծեց բոլոր կաթն ու տկզեց,
Տանտիկնոջը բան չըտողեց.
Բայց պառավը այս անգամին
Սիրով ներեց չար հորթուկին:

ԱՏԱՄԸ ՓՈԽԱԾ

Ատամ, ատամ,
Իմ կաթնատամ,
Գնա՜ս բարով
Հարյուր տարով…
Իսկ դու արի՛,
Գալըդ բարի՜,
Իմ նո՛ր ատամ.
Ես քեզ կըտամ
Հարյուր տարի
Հազար բարի-
Էլ ղավուրմա՜,
Էլ բաստուրմա՜,
Չամչով փլա՜վ,
Հնդու խուրմա,
Տանձ ու խնձոր
Մի՜շտ, ամեն օ՜ր
Փըստա՜, բադա՜մ,
Էլ ո՜ր մեկի
ԱՆունը տամ,
Ոսկի՜ ատամ: